MƏKTƏBƏQƏDƏR TƏDRİS MÜƏSSİSƏLƏRİNDƏ NİZAMİNİN HEKAYƏ VƏ NAĞILLARININ ÖYRƏDİLMƏSİNİN ƏHƏMİYYƏTİ

24 Noyabr 2021
Author :  

İkinci Qarabağ müharibəsində əldə etdiyimiz tarixi uğurlarımızda, torpaqlarımızın düşmən tapdağından azad edilməsində həlledici sözü deyən qəhrəman əsgərlərimizin körpəlikdən milli qürur və milli ləyaqət hissi ilə yetişdirilməsində, vətənpərvərlik ruhunda formalaşmasında ədəbi əsərlərin rolu ölçüyəgəlməz dərəcədə böyükdür. Düşmən üzərində möhtəşəm qələbəmiz, xalqımızda olan yüksək əhval ruhiyyə, fəxr hissi, qırılmaz iradə və əzm onlarda olan vətənpərvərlik hissinin yüksək dərəcədə olmasının göstəricisidir. Bu isə təlim və tərbiyə ocaqlarında aparılan keyfiyyətli işin uğurlu nəticəsidir.

Günümüzdə təhsil işçiləri qarşısında düran ən mühüm vəzifə budur: Azərbaycanımızı sevən, onun keşiyində duran, Vətən üçün canından keçməyə hazır olan, eyni zamanda, intellektual səviyyəli, ağıllı vətəndaş tərbiyə etmək. Bunun təməli isə məktəbəqədər müəssisələrdə qoyulmalıdır. Məktəbəqədər dövr böyüyən nəslə bir çox qiymətli mənəvi keyfiyyətlərin aşılanmasında mühüm mərhələdir. Məktəbəqədər yaşlı uşaqların və bütün gəncliyin vətənpərvərlik, yoldaşlıq, dostluq, qayğıkeşlik, insanpərvərlik ruhunda tərbiyəsi işi bütün zamanlarda ən mötəbər yeri tutmalı və günbəgün cilalanmalıdır.

Kiçik yaşlı uşaqlar xeyir, şər, dostluq, düzlük və doğruçuluq, qayğıkeşlik, təvazökarlıq, qənaət, ədalət, ədalətsizlik, sülh, müharibə, sadəlik və s. haqqında təsəvvür və anlayışlara məktəbəqədər müəssisələrdə və ümumtəhsil məktəblərində yiyələnirlər.

Dünyaya yeni göz açan körpələrimizin tərbiyəsi və təlimi prosesində islam əxlaqına, türk dünyasının mənəviyyatına, müqəddəs Qurani-Kərimə, şifahi xalq ədəbiyyatı nümunələrinə, zəngin klassik irsimizə, eyni zamanda ümumbəşəri dəyərlərə arxalanmalıyıq.

Bu il 880 illik yubileyini təntənə ilə qeyd etdiyimiz dahi Nizami Gəncəvinin kiçik yaşlı uşaqların inkişafı, tərbiyəsi və təhsili haqqında təlim-tərbiyə nəzəriyyəsini öyrənmək, tədqiq etmək, eyni zamanda, onların bir şəxsiyyət kimi formalaşması üçün müasir iş prosesində bundan istifadə etmək olduqca faydalıdır.

“Dahi şair və böyük tərbiyəçi olan N.Gəncəvi təhsil, təlim, tərbiyənin bir sıra ümumi məsələləri haqqında elə dəyərli fikir və ideyalar irəli sürmüşdür ki, bu gün də öz əhəmiyyətini itirməmişdir.

Elmi pedaqogikanın qarşısında duran ən aktual problemlərdən biri şəxsiyyətin formalaşması məsələsidir. Məlum olduğu kimi, zaman-zaman bu barədə olduqca müxtəlif fikirlər irəli sürülmüş, fərqli nəzəriyyələr yaranmışdır. Həmin müxtəlifliyi tədqiq və təhlil edən müasir dövrün alim-pedaqoqları və psixoloqları şəxsiyyətin formalaşmasına təsir edən dörd əsas amili (irsiyyət, mühit, tərbiyə, fəaliyyət) qeyd edirlər. Milli pedaqogikamız bu amilləri ayrı-ayrılıqda deyil, qarşılıqlı əlaqədə və vəhdətdə tədqiq etməyə üstünlük verir.

“Xəmsə”nin qeyd olunan problem baxımından tədqiqi və təhlili göstərir ki, filosof-şair və tərbiyəçi-pedaqoq olan dahi Nizami həmin amillərin hər birinin əhəmiyyətini sezmiş, poemalarında

müvafiq dəyərli fikir və ideyaları irəli sürmüşdür.” [1.8]

Körpə fidanlarımız uşaq bağçalarında Azərbaycan mədəniyyətinin ən parlaq ulduzu Nizami Gəncəvi haqqında ilk məlumatı almalı, onun bəzi nağıl-hekayələri ilə tanış olmalıdırlar. Bu zaman “Xəmsə”nin motivləri əsasında uşaqlar üçün sadə dildə yazılmış hekayələrdən istifadə daha səmərəli nəticə verə bilər. “Sirlər xəzinəsi” əsərindəki uşaqların yaşlarına uyğun hekayələri, Mir Cəlalın nəsrə çevirdiyi “Yeddi gözəl” poemasından parçaları oxumaqla Nizaminin irəli sürdüyü fikirləri, mülahizələri öyrənmək, onların tərbiyəvi əhəmiyyətini tədqiq etmək məqsədəmüvafiqdir.

Dahi şair gəncləri zəhmət çəkməyə, vətəni sevməyə, elm öyrənməyə, əməklə məşğul olmağa, dürüst və doğrucul olmağa çağırır. Nizami uşaqlarda humanist keyfiyyətlərin formalaşdırılmasını yüksək əxlaqi borc, vəzifə hesab edir.

Təhsilin ilk pilləsi olan məktəbəqədər dövrdə uşaqlarda oxuma hələ formalaşmadığından, dinləmə və danışma başlıca vərdiş olduğundan böyük yaş qruplarında şairin əsərlərindən müvafiq parçaları oxumaq zəruridir. Bu, eyni zamanda, uşaqda mütaliə motivini formalaşdırır. Şairin əsərlərindən hekayə və nağılları oxuyanda həm kitabdakı illüstrasiyalara baxmaq üçün imkan yaratmaq, həm də müxtəlif qəhrəmanların sözlərini fərqli səslərlə oxumaq lazımdır. Bu həm mütaliəyə marağı artırır, oxu prosesini əyləncəli edir, həm də məzmunun yadda qalmasına şərait yaradır. Məktəbəhazırlıq qruplarında işin təşkili metodikası kitablarında da bu məsələ diqqət mərkəzində saxlanılır.

“Oxunmuş hissənin müzakirəsindən sonra nələr olacağını təxmin etməyə imkan yaradın. Sonda müzakirəni ümumiləşdirin. Lap əvvəldə mətnin adı ilə bağlı verilmiş təxminləri yada salın, müqayisə edin: hansı təxminlər özünü doğrultdu, hansılar uyğun gəlmədi. Uşaqlara sual verin: Bu hekayəni (nağılı, şeiri,..) siz yazsaydınız, necə adlandırardınız? Variantlara, arqumentlərə qulaq asın, uğurlu başlıqları qeyd edin. Mütaliədən və müzakirədən zövq aldığınızı uşaqlara hiss etdirin.

Mütaliəni tamamlamaq üçün 2 vacib sual vardır: 1. Siz nə hiss etdiniz? 2. Siz nə barədə düşündünüz? Bu suallar ətrafında qurulan müzakirə uşaqlarda hiss və fikirləri bir-birindən ayırmaq bacarığı formalaşdıracaqdır. Uşaqların oxumağı bacarmadığı zamanlarda onların kitab oxumaq istəyinə qarşı çıxmayın və “oxunu təqlid” etməsinə icazə verin.” [2.109]

Məktəbəqədər təhsil müəssisələrində uşaqların yaş xüsusiyyətlərinə uyğun bədii parçaları oxumaqla yanaşı, dahi şairin əsərlərindən bəzi hekayələrin motivləri əsasında çəkilmiş cizgi filmlərini də nümayiş etdirmək də faydalıdır. Uşaqların həyatında cizgi filmlərinin rolu böyükdür. Cizgi filmləri uşaqların psixoloji durumuna böyük təsir etdiyindən düzgün seçildikdə onların inkişafında da müsbət rol oynayır.

Dahi Nizaminin bir neçə nağıl-hekayəsinin motivləri əsasında cizgi filmləri çəkilmişdir. Onlardan 1976-cı ildə rejissor Nazim Məmmədov və Bəhmən Əliyevin çəkdiyi, mövzusu şairin “Sirlər xəzinəsi” poemasından götürülmüş “Şah və xidmətçi”cizgi filmində sədaqətli nökər və zalım şah haqqında söhbət açılır. Ağıllı nökər hər gün şahın saxladığı vəhşiləşmiş itlərə gizlincə yemək verir. Günlərin birində qəddar şah nökərinə hirslənib onu ac itlərin qarşısına atır. İtlər nökərin üstünə hücum etsələr də onu tanıyıb çəkilirlər. Beləliklə, itlər oğlanın yaxşılığını yerə vurmur, ona toxunmurlar. Şah isə cavan nökərin ona sədaqətlə qulluq etməsinə baxmayaraq, onu öldürtdürmək qərarına gəlir. Filmdə belə bir fikir irəli sürülür: şərlə mübarizədə xeyir həmişə qalib gəlir. Yaxşılıqla yamanlığın mübarizəsində yaxşılığın qələbə çalması, xeyirxahlığın həmişə yüksək, nankorluğun mənfi hal kimi qiymətləndirilməsi uşaqların tərbiyəsində örnək rolunu oynayır.[bax:8]

1980-ci ildə rejissor Nazim Məmmədovun çəkdiyi, mövzusu “Yeddi gözəl” poemasından götürülən “Xeyir və Şər” hekayəsinin motivləri əsasında çəkilmiş eyniadlı applikasiya filminin tərbiyəvi əhəmiyyəti çox böyükdür. Filmdə susuz səhrada yol gedən Xeyirin ürəyiaçıqlığı, saflığı və bunun əksinə olaraq, Şərin göstərdiyi bədxah əməllərdən danışılır. Filmi izlədikcə onun ideya

istiqaməti uşaqları özünə cəlb edir. Nağıl-hekayədən çıxan nəticə budur: insan xeyirxah olmalıdır, lakin insan başqalarına qarşı münasibətini müəyyən etməyi, xeyirxahlığı tətbiq edərkən səhvə yol verməməyi də bacarmalıdır. Hamıya, daha doğrusu, düşmənə xeyirxahlıq göstərmək olmaz, əksinə düşməni, şər qüvvələri məhv etmək lazımdır. Burada təbliğ olunan iradəli, yüksək əxlaqlı, xeyirxah qəhrəman Xeyir uşaqlarda rəğbət hissi yaradır. Uşaqlar belə nəcib, qorxmaz qəhrəmanlara bənzəməyə çalışırlar. [bax: 9]

“Nağıllar uşaq qəlbinə xeyirxahlıq toxumunu səpən ən böyük vasitədir. Onlar nağıllarda da köməksizə əl tutan insanlara, gücsüzlərə kömək edən heyvanlara, quşlara qarşı dərin məhəbbət duyur. Vətənin gözəlliyini, torpağını, suyunu sevdirir. Xeyirxah hisslər, emosional mədəniyyət insaniyyətin əsasıdır. Əgər uşaqlıqda xeyirxahlıq hissi tərbiyə olunmayıbsa, onu sonradan heç vaxt tərbiyə etmək olmaz.” [2.34]

1970-ci ildə rejissor Ağanağı Axundovun çəkdiyi, mövzusu “Yeddi gözəl” poemasından götürülmüş “Fitnə” cizgi filmini də nümayiş etdirmək məktəbəqədər yaşlı uşaqların mənəvi tərbiyəsinində əhəmiyyətlidir. Cizgi filmində Bəhram şahın kənizi gözəl Fitnə çox ağıllı və bacarıqlıdır. O, bir insanın iradəsi və zəhməti hesabına ən çətin, hətta ağlasığmaz işlərin də öhdəsindən gələ bildiyini sübut edərək, şaha və onun əyanlarına öz üstünlüyünü göstərir. [bax:7]

Bakı Şəhər Mədəniyyət Baş İdarəsinin təşəbbüsü ilə “Mən oxudum, sən də oxu” layihəsi [https://www.youtube.com/mənoxudumsəndəoxu &sp=mAEB] çərçivəsində ölməz şairin əsərlərindən “Şah və xidmətçi”, “Kərpickəsən qoca və gənc", "Simnar", "Türküstan gözəlinin hekayəti" və s. hekayələrin bədii oxusu lentə alınmış və Yootube hostinqinə yerləşdirilmişdir. Qeyd edək ki, hekayələrin oxusu zamanı əsərə aid rəngli şəkillər və illüstrasiyalar da nümayiş etdirilir. Məktəbəqədər yaşlı uşaqların bu nağılları da dinləməsi Nizami Gəncəvi irsinə maraq oyatmağın yollarından biridir. Bu zaman tərbiyəçi müəllim oxunmuş nağıl əsasında söhbət aparmalı, nağılın əsas qəhrəmanlarının müəyyən edilməsi, onların müsbət və mənfi keyfiyyətlərinin aydınlaşdırılması üçün uşaqlara istiqamət verməlidir.

Müxtəlif mövzulardakı bədii mətnləri oxuyarkən məzmununa uyğun olaraq, dahi şairin hikmətli sözlərini, müdrik kəlamlarını misal çəkmək də yerinə düşərdi. Məsələn, vətənpərvərliyə, vətənin müdafiəsinə, igidliyə, mərdliyə həsr olunmuş oxu materialının təhlili zamanı müəllim, məzmunu dahi şairin aşağıdakı sözləri ilə qüvvətləndirə bilər və mətnin tərbiyəvi təsir gücünü artırar:

 

Çalış ki, kirpiyin olsun almaz tək,

Ayıq ol, ölkənin keşiyini çək! [4.119]

 

Belə məsəl çəkmiş aqil bir insan:

“Qurd girməz sürüyə yatmasa çoban.” [4.119]

 

Yurduna düşmənin yolun açma sən! [5.199]

 

Çalış öz xalqının işinə yara,

Geysin əməlindən dünya zərxara. [6.42]

 

Nizami Gəncəvinin əsərlərindən gətirilən belə misallar məktəbəqədər yaşlı uşaqlarda vətənpərvərlik, mərdlik, cəsarətli olmaq hissləri aşılayır. Bu da bütün zamanlarda şox vacibdir. Böyüyən nəsil gələcəkdə Vətənini qorumağa hazır olmalı, düşmənlərimizin varlığını daim yadda saxlamalı, onlara qarşı amansız olmaq ruhunda tərbiyə etməlidir. Eyni zamanda, hər bir uşaq keçmişini bilməli, öz qəhrəmanlarını-Babək, Cavanşir, Koroğlu, Şah İsmayıl Xətayi, Mehdi

Hüseynzadə və b. kimi azadlığımız uğrunda mübarizə aparan qəhrəmanlarımızı, hazırki zamanda da Mübariz İbrahimov, Polad Həşimov, İlqar Mirzəyev, Cəbrayıl Dövlətzadə və başqa bir çoxları kimi Vətəni, xalqı üçün canından keçən şəhidlərimizi tanımalı, onunla qürur duymalıdır. Bununla yanaşı gözəl ixtisas sahibləri olaraq xalqımızın firavanlıq, sülh içində yaşaması üçün müvəffəqiyyət qazanmaq, ümumi inkişafımıza töhfə vermək istəyi ilə böyüməlidirlər.

 

Sultanova Kəmalə Ənvər qızı

ADPU-nun nəzdində Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Kolleci

69 Views
Aynur Məmmədli
İkinci Qarabağ müharibəsində əldə etdiyimiz tarixi uğurlarımızda, torpaqlarımızın düşmən ...
Aşıq Ələsgər-200   Aşıq Ələsgər irsinin təbliği gənc nəslin milli ruhda tərbiyəsinə ciddi ...
                                              Zəfər tarixi Zəfər tariximizin yolu bir qədər ...
  Çalış öz xalqının işinə yara Geysin əməlinlə dünya zərxara Əsrlərdən-əsrlərə, ...
“Zəfərin Mübarək- Azərbaycan!” ADPU-nun nəzdində Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Kollecinin 5 Noyabr ...
Qeyri-ənənəvi rəsm texnikası   Annotasiya. Məqalədə qeyri-ənənəvi rəsm texnikası haqqında ...
Qarabağ millətimizin ləyaqət rəmzidir və Azərbaycan xalqı Qarabağ arzusundan bir addım da geri ...
QARABAĞDAN YÜKSƏLƏN ZƏFƏR HAYQIRIŞI                                       Vətən mənim bu günüm, ...
Günümüz, qələbəmiz mübarək!           10 noyabr 2020-ci il Azərbaycan tarixinin şanlı səhifəsinə ...
Qarabağa  gedən  yol Vətənimin tarixi qədimdir. Bu tarix özündə neçə-neçə acılı səhnələri, göz ...
  ZƏFƏR TARİXİ    Adi günlərdən biri kimi yaşayacağımız 2020-ci ilin 27 sentyabrı indi tarixdir. ...
 Zəfər gətirən müharibə               Azərbaycan adlı dövlət bütün azərbaycanlıların sahib ...
ADPU-nun nəzdində Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Kollecinin Sosial Məsələlər və İctimaiyyətlə əlaqələr ...
Erməni terror aktları-Gəncə və Bərdə faciəsi II Qarabağ müharibəsində ard-arda məğlubiyyət ...
                                                 QAYIDAN TORPAQLAR  -  ŞANLI QƏLƏBƏ!         XX ...
“Zəfərə gedən yol” Tam da bir il öncə -27 sentyabr 2020-ci il  tarixində  Azərbaycan xalqı 44 ...
ADPU-nun nəzdində Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Kollecinin Pedaqogika və Psixologiya fənn birləşmə ...
ADPU-nun nəzdində Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Kollecinin metodisti Sevda Həsənovanın Azərbaycan ...
ADPU-nun nəzdində Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Kollecinin tələbəsi Fatma Kərimovanın müsahibəsi. ...
ADPU-nun nəzdində ADPK-nın "İncəsənət və fiziki tərbiyə" fənn birləşməsinin "Fiziki tərbiyə" ...
1. Özünüzü təqdim edin.Mən Əliyeva Tamam Məhəmməd qızı. 29 yaşım var. Azərbaycan Dövlət Pedaqoji ...
Təhsil millətin gələcəyinin inkişafında mühüm rol oynayır. Bu istiqamətdə təhsil müəssisələrinin ...
ADPU-nun nəzdində Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Kollecinin Texnologiya müəllimliyi ixtisası üzrə ...
Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Kollecinin uğurlu nəticəsi!   5 iyul tarixindən etibarən start verilən ...
Bu gün Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Kollecinin direktoru, dos. İsrayıl İsgəndərovun 64-cü doğum ...
26.05.2021-ci il tarixində ADPU-nun nəzdində Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Kollecində Xarici Dillər ...
15.05.2021-ci il tarixində ADPU-nun nəzdində Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Kollecinin Həmkarlar ...
Nizami Gəncəvinin əsərlərində peşəyönümlü tərbiyənin aşılanması Gənclərin peşə marağının ...
  İsrayıl İsgəndərov: “İnsan beyni azad düşünəndə onun məhsuldarlığı daha çox olur” ...
ADPU-nun nəzdində Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Kollecinin Təsviri incəsənət fakültəsinin tələbələri ...
"Mövcud durumda hansı kollec distant təhsil sınağından uğurla çıxır?" – Mektebgushesi.az-in ...
ADPU-nun nəzdində Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Kollecinin məzunu Mustafayeva Qəmərxanım xanımla olan ...
Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2020-ci il 29 avqust tarixli 312 №li Qərarına ...
ADPU-nun nəzdində Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Kollecinin Tədris işləri üzrə direktor müavini, ...
Şəhidlərin xatirəsinə həsr olunan rəsm sərgisi  Neapol-Bakı Assosiasiyası və "Azərkitab"ın birgə ...
Hörmətli tələbələr, "Xüsusi karantin rejimi dövründə ADPU-nun nəzdində ADPK-da tədris və ...
ADPU - nun nəzdində Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Kollecinin tələbələri təşəkkürnamə ilə təltif ...
08.01.2021 tarixində ADPU-nun nəzdində Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Kollecində Qarabağ müharibəsində ...
Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin 17 avqust 2020-ci il Tədbirlər Planının 4.2.3. bəndini ...
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Cənab İlham Əliyevin 6 dekabr 2016-cı il tarixli Fərmanı ilə ...
ADPU-nun nəzdində Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Kollecində 03.02.2021 tarixində Microsoft Teams ...
ADPU-nun rektoru professor Cəfər Cəfərov Türkiyənin Ali Təhsil Keyfiyyət Şurasının Xarici ...
ADPU –nun nəzdində ADPK-nın Sabunçu korpusunda Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaranmasının 101-ci ...
2020/2021 tədris ilində ADPU -nun nəzdində Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Kollecində “Moodle” ...
ADPU nəzdində ADPK-nın əziz tələbələri, müəllimləri, inzibat-təsərrüfat heyəti, hörmətli təhsil ...

BİZİMLƏ ƏLAQƏ

Sizi maraqlandıran istənilən sualla bağlı bizə müraciət edə bilərsiniz:

  • Ünvan: Bakı şəhəri, İnşaatçılar pr. 45
  • Tel: +994 12 537 21 72
  • Mobil: +994 55 301 15 42
  • Email: [email protected] 
  • İş saatları: 08:30 - 17:30

Digərləri bizim haqda nə düşünür?

Top
We use cookies to improve our website. By continuing to use this website, you are giving consent to cookies being used. More details…